Askilnaur fjrmlajnustu - lengri tgfan

etta er lengri tgfan af grein sem birtist Morgunblainu morgun

Hrun fjrmlakerfisins dag sem er a eiga sr sta aljavsu er ekki svipa hruninu kreppunni miklu sem hfst ri 1930. Veri er a jnta banka vsvegar heiminum me beinum og beinum htti. rtt fyrir slkar agerir er vantraust meal almennings til eirra a miklar a a hefi tt vera hugsandi fyrir einungis nokkrum mnuum san. Eins og kreppunni miklu hafa margir sem lgu f sitt banka eirri gu tr a ar vri a ruggt hafa einnig tapa mikla fjrmuni.

ri 1933 voru lg, sem almennt er vitna sem Glass-Steagall Act, samykkt Bandarkjunum sem kvu um askilna fjrmlajnustu fjrfestingarbankastarfsemi og hefbundinni bankajnustu.

essi lg stu 66 r en voru afnuminn ri 1999. au ttu vera gamaldags enda tldu menn sig ori vita mun betur hvernig stra tti hagkerfum og httustringu innan banka.

etta er a mnu mati ein af helstu rskum ess a margir bankar heims fru offrum starfsemi sinni me eirri afleiingu a eir eru dag tknilega gjaldrota. Hgt er a benda nokkra ara tti svo sem mikinn samdrtt efnahagslfinu, flata vaxtakrfu Bandarkjunum sustu r (sem neyir fjrmlafyrirtki a taka meiri httu sta hefbundina lna) og blndu af skynsamri vaxta- og hagstefnu.

S rnt sgubkur fjrmlafrinnar er aftur mti ljst a helsti rsakavaldur slkra hamfara sem n ganga yfir er auvelt agengi a f og misnotkun slku agengi. Fyrst sta likar auvelt agengi a fjrmagni einstaklingum og fyrirtkjum a koma framkvmdum verk.

S slk stefna hins vegar of lengi ltin vigangast er a oftast vsun harri lendingu. Me v a opna dyrnar a sameina hefbundna bankastarfsemi og fjrfestingastarfsemi voru innln, sem ratugi var a mestu vari hefbundin tln, sett a fjrmagna miklu flknari og httumeiri verkefni. Augljst er a fjrmlaeftirlit heimsins hfu ekki bolmagn til a fylgjast me og bregast vi essari run. Rtt er a benda a s run tti sr sta afar fum rum og algunartmabili v nnast ekkert fr v a blanda fjrfestinga- og hefbundina bankastarfsemi hfst og egar a ljst var a efni vri komi.

Aftur til 1999

N arf aftur a askilja rekstur fjrmlastofnanna; a er ekki eftir neinu a ba. Bankar sem sinna einstaklingsjnustu eiga a njta rkisbyrgar. eirra hlutverk er fyrst og fremst a jnusta einstaklinga landsins og smrri fyrirtki. Fjrfestingarbankar, sem einblna stra lnapakka og fjrfestingar, eiga ekki a njta hennar. Fjrfestar sem a koma me f slk verkefni bera einir sr byrg nausynlegu ahaldi rekstri eirra. Slk endurskipulagning eykur gegnsi og einfaldleika rekstri askildrar fjrmlajnustu. tlnatp bankanna snr fyrst og fremst a lnum til strra fyrirtkja og httufjrfestingum, sem ir a erfitt er a tta sig nett eign bankanna og gerir endurreisn eirra erfiari fyrir viki.

Me essu nst njan leik nausynlegt traust almennings gagnvart bnkum. Me auknu trausti innstueigenda lkkar vxtunarkrafan sem eir gera til fjrmagns eirra bnkunum (hn vri miklu hrri dag ef rkisbyrg vri ekki takmrku). Lkkun vxtunarkrfunnar veitti svigrm til vaxtalkkana og vri annig fyrsta jkva skrefi langan tma.Slkir bankar vru jareign og rkisafskipti takmrku vi slkar fjrmlastofnanir.

Rekstur

Skrari markmi nst me einfaldara rekstrarformi. Hagnaur af banka sem sinnir einungis einstaklingsjnustu er augljslega minni. Skiptir ar litlu fr hvaa sjnarhorni mlingar eru. httan og vissan slkri starfsemi er aftur mti minni.

Auk ess hefur a loa vi rekstur fjrmlafyrirtkja a reynt hefur veri a n str viskipti me v a frna hagnai af minni viskiptum, og raunar einnig hina ttina. Knnun sem var ger um sustu aldamt leiddi a meal annars ljs a skir bankar voru a mynda hagna af aeins helmingi ess fjrmagns sem eir voru a mehndla. a var stugt veri a veita kjr til viskiptavina sem vonast var til a skilai sr me rum htti. r vonir gengu sjaldan eftir.

Slk stefna hefur veri gangi hrlendis. httulag til strri fjrfestingaflaga hefur veri trlega lgt undanfarin r. rsbyrjun 2007 var httulag skuldabrfum FL Group rtt rmlega 1% hrra en rkisskuldabrf me svipaan lftma. etta tti sr sta rtt fyrir a efnahagsreikningur flagsins sndi augljslega hversu gra flagi var. essi hugsun, a krefjast lags sem ekki var samrmi vi httu rekstri, var rkjandi hj fjrmlafyrirtkjum gagnvart strum fyrirtkjum. Bitist var um a f au viskipti rtt fyrir a efnahagsreikningar eirra ttu a hafa veri klr vsbending um a httulagi tti a vera hrra.

essi nlgun gildir enn gagnvart einstaklingum. Hgt er enn a f hsnisln betri vxtum en eir vextir sem fst bkum vegna vibtarlfeyrissparnaar. etta hefur veri svona san a bankar og sparisjir fru inn balnamarka hausti 2004. N egar a flestir bankar eru rkiseigu hefur dmi skekkst enn frekar. Hgt er a f vertryggt ln til bakaupa og borga um a bil 4,5% vexti. Sami einstaklingur getur aftur mti tt samsvarandi upph inn vaxtareikningi og fengi ar kringum 7,5% vxtun. S um a ra fjrh upp 5 milljnir krna er s einstaklingur a hagnast um 150 sund krnur ri og fr frestun skatts af v okkabt. etta eru gtis rk fyrir v a greia ekki upp hsnisln me vibtarlfeyrissparnai.

a arf kannski ekki a askilja fjrmlajnustu til a breytta ofangreindu. Askilnaur myndi auvelda rksemdafrslu fyrir slkum breytingum.

Fjrfestingarbankar

lkt tillgum samrmingarnefndar undir forystu Mats Josefsson varandi stofnun eignarhaldsflags eigu rkisins vri nr fjrfestingabanki stofnaur. Slkur banki tti aftur mti a fara sem fyrst r rkiseigu og vera settur hendur fjrfesta. Hlutaf vri gefi t fyrir hnd bankans sem snri fyrst og fremst a rekstri ess. Fjrfestingarverkefni innan bankans vru fjrmgnu sjlfssttt me tilliti til atvinnugreina og jafnvel einstakra verkefna. Skilgreining hlutverki bankans er einfld, arsemissjnarmi ra fr. Plitsk afskipti vera alltaf hluti af slkri starfsemi, en me essu mti vri au eins takmrku og unnt er smu jflagi sem sland er.

a er raunar lklegt a slkur rekstur veri framtinni meira formi sjlfsstra eignarhaldsflaga sem skilgreina sig sem fjrfestingabanka. Ofangreind hugmynd um fjrfestingabanka m tleia me eim htti a au fyrirtki sem hldu velli einungis vegna jflagslegs bata vru ar fram inni, flg sem hefu framt fyrir sr fr fjrfestingarsjnarmii einu fru sjlfsst fjrfestingarflg. Slk flg srhfa sig msum svium og veita nausynlegt ahald fjrfestingum innan eirra raa.

Rkisbanki erlendur banki sparisjir

Askilnaur fjrmlajnustu gti einnig greitt fyrir v a erlendir krfuhafar hafi huga v a eignast hlut slenskum bnkum. ess ber a geta a lklegast hafa eir engan huga v, eir eru hreinlega neyddir til ess v enginn annar valkostur er myndinni. Margir krfuhafar hreinlega mega ekki eiga hlutaflgum og slkt samykki myndi vntanlega flokkast sem force majore, a er afleiingar sem samningsailar gtu ekki bori byrg og v ekki um anna a ra venjulegri stu.

Veri erlendir krfuhafar neyddir til a eignast hlut slenskum banka er elilegast a slkur banki vri smslustarfsemi ar sem tryggt vri a ekki vri veri a lna til strri aila sem krfuhafarnir augljslega hefu ltin huga a lna. S starfsemi bankans breytt yrftu erlendu krfuhafarnir stugt a fylgjast me hvert vri veri a lna fjrmagni. Vri starfsemin einskoru vi einstaklingsjnustu yrfti sur a hafa hyggjur af v og hagnaur slks banka skilai sr smm saman aftur til eirra.

Einn banki gti veri settur eigu erlendra krfuhafa og hinir tveir bankarnir sameinair sem einn rkisbanki. Ekki mli g me v a a jafngildi fjlda uppsagna. sta ess a senda fjlda manns atvinnuleysisskr er skynsamlegra a nta flk a astoa einstaklinga og minni fyrirtki vi a greia r vandamlum snum sta ess a vonast eftir einhverri lausn fr alingi sem ni a ganga fyrir alla.

A lokum arf a tryggja a starfsemi sparisja haldist traust. rtt fyrir a kostnaur vi a halda starfsemi eirra gangandi s hr er hann ltill mia vi frnarkostnainn sem hlytist vi a lta fara rot.Me essu er samkeppni fjrmlafyrirtkja einstaklingsmarkai trygg og aukin mguleiki v a erlendir krfuhafar samykki a f banka upp krfur snar.

Breytt mynd hjkvmileg

͠framhaldi af eim umskiptum sem tt hafa sr sta fjrmlaheiminum undanfarna mnui er hjkvmilegt a mikil endurskipulagning s framundan. sland hefur teki mestu dfuna niur vi. Vi hfum aftur mti bestu tkifrin a umbylta kerfinu me skynsmum htti. Ltum tkifri ekki renna r hndum okkar.


Sasta frsla | Nsta frsla

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband