Hetty Green - Nornin Wall Street

dag er kvenrttindadagurinn, tilefni ess a slenskar konur hlutu kosningartt essum degi.Tluvert hefur veri rtt um a karllg hrif hafiveri str ttur hruni slensks fjrmlalfs.Spyrja arf hins vegar, hva eru karllg hrif?

Auvita er elilegt a far konur eru og voru snilegar efstu stum fjrmlafyrirtkja. a er sama tma ekki rtt a alhfa um allar konur, ea karla, t fr svona rngu sjnarmii.

hugavert er askoa sgu Hetty Green, rkustu bandarsku konu sgunnar en kvenlg gildi voru tplegast fyrirrmi hj henni. essi umfjllun mn um visgu hennar birtist fyrir nokkrum rum sanen tti a vera enn hugaverari fyrir flestaslendinga dag.

tilefni af kvenrttindadeginum m kannski benda samanbur lok greinarinnar sem g geri Hetty og Warren Buffett, persnur sem lkjast a mrgu leyti, enhennar er minnst semnornar enhonum er oft lst sem vitring.

Nornin Wall Street

hetty norn
Oft er bent snileika kvenna almennri umru, bi fjlmilum sem fjalla um viburi landi stundar og sgubkum. Hetty Green er lklega eitt besta dmi um a hvernig ritarar mta sguna oft me v a draga r vgi kvenna og jafnvel kja kvenar staalmyndir um r sem veita villandi sn um raunveruleikann.

ri 1996 gfu Micheal Klepper og Robert Gunther t bkina The Wealthy 100. bkinni leitast hfundar vi a tla rkustu einstaklinga sgu Bandarkjanna. Erfitt er a meta slkt vegna ess a viri eigna, hvort sem er verbrf, fasteignir ea arar eignir, er sbreytilegt hugtak, jafnvel fjrmlageiranum. v brugu hfundar a r a meta eigur flks egar eignir ess voru sem mestar hlutfalli vi landsframleislu eim tmapunkti.

Samkvmt eirra treikningum var John D. Rockefeller rkasti einstaklingur sgunnar sem ri 1937 tti eigur sem nmu um 1/65 af jarframleislu Bandarkjanna. Tveir samtarmenn eru listanum, Bill Gates hj Microsoft er nmer 31 og ofurfjrfestirinn Warren Buffett er 39. sti. eir eiga a reyndar nveri sameiginlegt a einbeita sr saman vi ggerarml. Mitt milli eirra 36. sti m sj einu konuna listanum, en lkt vinslum staalmyndum um konur sndi hn ggerarmlum ltinn huga. Viri eigna hennar egar hn lst nam rtt tplega 1/500 af landsframleislu rsins 1916. Vermti eirra uppreikna til dagsins dag vri vel rmlega 100 milljarar krna. rtt fyrir a vera eina konan listanum er Hetty Green nnast ekkt nafn annlum fjrmlaheimsins.

hetty bokakapa

Nlega kom t visaga hennar eftir Charles Slack sem heitir einfaldlega Hetty. Titillinn vitnar nafni sem flestir tengdu vi hana, sem er vsbending um hversu ekkt hn var meal samtarmanna sinna. Slack hefur gert nokkra bragarbt essu minnisleysi samtmans enda hefur bkin vaki tluvera athygli og auk ess sumpart leirtt aeins hina afar neikvu gosgn varandi Hetty. Hinn 3. jl vera 90 r fr lti hennar og er a verugt tilefni a fjalla um Hetty og essa bk.

Grunnur a gosgn

Henrietta Howland Robinson fddist New Bedford Massachusetts-rki ri 1834, tplega 130 rum ur en Warren Buffett keypti ar vefnaarverksmijuna Berkshire Hathaway sem fjrfestingarflag hans er kennt vi dag. Brinn var ekktur fyrir hvalveiar enda var ar helsta slka hfnin norausturstrnd Bandarkjanna, sem eim tma skipti miklu mli vegna olunnar sem fkkst r hvlum (etta er ur en hn var boru r jrinni). Fjlskylda hennar hagnaist vel hvalainainum og var v afar vel efnu. Lti fr fyrir rkidmi hennar, enda fylgdi hn kvekaratr ar sem hersla er lg einfalda lifnaarhtti. Trarskoanir kvekaratrflagsins gengu berhgg vi viurkenndar skoanir um samskipti manna og Gus sem rktu Bandarkjunum essum tma og a auki tti margt fari eirra vera srlunda. Ofsknir gar eirra leiddu meal annars til stofnunar nlendu eirra New Bedford. Margir kvekarar uru auugir sem trlega m a einhverju leyti akka eirri naumhyggju sem eir ahylltust snu daglega lfi. essi velgengni skapai kvena mtsgn v a margir eirra uru moldrkir og vissu vart hva gera tti vi auinn. Hetty var ekki sg vera srstaklega tru en essi bakgrunnur skrir a sumu leyti mtun eirrar persnu sem tti sar meir eftir a heilla almenning. Hn einkenndist af hrku viskiptum, sfnunarrttu peningum sem hn naut engan veginn a eya, fyrirlitningu eim sem geru slkt og jafnframt a stugri herslu ftkt og aumkt.

Grunnur a aufum Hetty var arfur fr fur hennar, en hn var eina barn foreldra sinna sem ni a vaxa r grasi. Hetty fkk jafnframt arf fr mursystur sinni sem var barnlaus. eim tma fengu flestar konur engu ri um fjrfestingar sem tilheyru eim, enda liti r sem sjlfbjarga og skynsamar. Tali var a tengslum vi fjrml vri konum srlega htt vi taugaveiklun og eim v tali fyrir bestu a f kvenar jafnar greislur. Hetty las hins vegar fjrmlatindi fyrir fur sinn fr blautu barnsbeini og s um bkhald fjlskyldunnar sem ungur tningur. Hn hafi jafnframt um langt skei vaxta sitt eigi f vel og var skiljanlega hvorki v a arir fengju neitt af arfinum n sur hafi hn huga a arir stjrnuu umsslu hans.

Me mikilli hrku s Hetty til ess a frnka hennar arfleiddi hana sjlfa a nnast llum arfi fjlskyldunnar, sta ess a lta hann renna til lknarflaga, vina ea annarra ttingja. eir sem su um umnnun frnkunnar fengu hana til a breyta eirri erfaskr og rra hlut Hetty verulega samhlia v a auka eirra eigin hlut tluvert. Hetty tkst me trlegum klkjabrgum a koma strum hluta arfsins sna umsj og virtist ftt heilagt eim efnum. Ekki aeins beitti Hetty llum eim brgum sem nausynleg voru mean mursystir hennar var enn lfi heldur einnig eftir daua hennar. Var hn t.a.m. grunu um skjalafals en me her lgmanna fkk hn mrgum, ekki llum, krfum snum framgengt.

Fjrfestingar

Hetty sndi snemma mikla knsku fjrfestingum svo a hn einblndi a mestu httultil verbrf. Fram kemur bk Slacks hvernig hn ntti sr oft neikva umru til a fjrfesta slkum verbrfum sem voru srlega lgt metin vegna tmabundins taranda. Fjrfestingarstefnu hennar mtti lsa almennum ntum sem varkrri en hn var vallt tilbin a nta tkifri til a kaupa stndug verbrf egar ofsahrsla greip um sig verbrfamrkuum. Hn skuldai aldrei peninga og tti reyndar vallt peninga hliarlnum annig a slkum tmum gat hn keypt verbrf sem skuldugir fjrfestar neyddust til a selja tombluveri. a er merkilegt a hn fjrfesti nnast einungis fasteignum og skuldabrfum en lt hlutabrf eiga sig.

Slack bendir a nokkur r eftir borgarastyrjldina ttu rkisskuldabrf traust. Hetty ntti tkifri og keypti stugt rkisskuldabrf svo mnuum skipti enda taldi hn me rttu a ltill grundvllur vri fyrir almennt viurkenndum getgtum um a rkisstjrnin gti ekki stai skilum vegna kostnaar strsrekstrarins. nnur dmi eru ln hennar til New York-borgar erfium tmum og fjrfestingar og lnveitingar hennar egar ofsahrslan verbrfamrkuum rei yfir ri 1907. Hn tti auk ess hafa nef fyrir v hvenr slkar fjrfestingar uru eftirsttar og seldi hn gjarnan. Hn var einnig fljtlega tengd margskonar fasteignabraski, ar sem hn lnai oft me veum fasteignum og hlt almennt eim eignum sem fllu henni skaut vegna vangoldinna skulda. Hn hafi jafnan ann httinn a hn hlt fasteignunum ltt vi heldur lt r hkka viri einfaldlega vegna ess a lirnar sem r voru uru oft vermeiri en fasteignirnar sjlfar. essu tmabili kom mikill straumur innflytjenda til Bandarkjanna sem jk strlega eftirspurn eftir lum. a Slack lsi strum drttum hvernig Hetty st a fjrfestingum snum skortir nkvmari lsingar eim. a vri hugavert a vita hvernig kvenar fjrfestingar skiluu sr vegna ess a hr er um a ra rkustu konu sgunar. Hugsanlegt er a slkar upplsingar fyrirfinnist einfaldlega ekki lengur.

Litrk vi

a var ekki einungis auur hennar sem geri Hetty a eirri gosgn sem hn var lifanda lfi. Persnulegt lf hennar og lifnaarhttir voru tum lyginni lkastir. Hn giftist ekktum verslunarmanni og fluttist eftir nokkurra ra dvl Evrpu til heimabjar hans. Flk ar bjst vi hefarfr en fkk ess sta konu sem reifst og skammaist vi tengdafjlskyldu sna, jnustuflk og ara heimamenn. Srstaka athygli vakti s siur hennar a prtta stugt vi verslunarmenn um ver vara og kaupa helst dran mat, t.a.m. muli kex poka.

Eiginmaur hennar, sem hn krafist a skrifai undir samning um askildan fjrhag fyrir brkaup eirra, var gjaldrota vegna glfralega viskipta. ur en kom til gjaldrots hafi Hetty sjlf reynt a gera bankann sinn gjaldrota vegna skulda hans v a hn vildi taka sinn pening t, sem var strsta innstan. Ekki hefi neitt fengist upp skuldir hans hefi hn fengi snu framgengt og teki peninginn t v bankinn hafi ekkert anna f milli handanna. Me gum lgfringi tkst bankanum a f Hetty til a gera upp skuldir hans en lengi vel reyndi hn a n sr niri eim einstaklingum. Reyndar voru lgfringar stugur fylgifiskur hennar, enda var hn stugt rttarslum vegna missa mla, m.a. fyrrverandi lgfringar til a innheimta greislu vegna vinnu sinnar.

a sem geri Hetty frgasta, jafnvel meira en auur hennar einn sr, voru nnasarlegir lifnaarhttir hennar. Heimsmetabk Guinness fjallar srstaklega um nsku hennar tengslum vi egar fjarlgja urfti ft syni hennar v hn reyndi a finna lkni sem veitti keypis asto mean stand ftarins versnai a v marki a honum var ekki vi bjargandi. etta er ekki a llu leyti rtt en hr m finna kvei sannleikskorn v Hetty var gjrn a leita sr lknisjnustu og ttist vart hafa efni a borga. vallt komst upp um hana og lknar nnast fleygu henni t egar eir uppgtvuu a rkasta kona Bandarkjanna vri a gera (og kannski einnig sjlfa sig) a fflum. Hetty leitai til margra lkna (og borgai fyrir) vegna ftar sonar sns og Slack lsir v vel hversu vntumykja hennar honum gerir a lklegt a hn hafi ekki gert allt sem hennar valdi st til a laga meini, jafnvel a a kostai dga upph.

Lsingar Hetty draga upp skra mynd af konu sem var haldin rhyggju varandi ausfnu og nauman lfsstl sem erfitt er fyrir flesta a skilja. Hn leigi drar bir sem hn sjaldan hitai upp hrjlegum hverfum New York-borgar og flutti reglulega til a forast skattheimtu. Hn var iulega kldd gmlum svrtum ftum, var rytjulega til fara og borai dran mat sem hn prttai niur, eins og heimab hsbnda sns, nrliggjandi verslunum. essi lfsstll hennar og klnaur, og jafnvel ekki sst harka hennar viskiptum, leiddu til nirandi viurnefnis hennar: Nornin Wall Street.

Endalok alls ausins

Til a koma veg fyrir a auur hennar kmist t fyrir fjlskylduna passai Hetty upp a hvorki sonur hennar n dttir giftust me eim htti a ailar utan fjlskyldunnar gtu noti hans. v fr a svo a sonurinn giftist fyrrverandi gleikonu, sem hann hafi svo rum skipti veri samb me, eftir lt mur sinnar, en geri samning um a kona sn fengi aeins hluta eigna sinna. Dttir hennar, sem var afar lokaur einstaklingur, giftist ekki fyrr en hn var nrri fertug og d maur hennar tluvert undan henni. Hvorugt eirra tti brn og voru v engir erfingjar til.

a sonurinn hafi ekki sa llum aufunum lagi hann litla herslu a vaxta au og eim mun meiri herslu a njta lfsins. Eftir hans dag rann flest af v sem eftir var til systur hans. Erfaskr hennar fannst inni baherbergi hennar egar hn lst, 35 rum eftir a Hetty d. Hluti arfsins rann sjlfkrafa til fjarskyldra ttingja sem hfu ekki hugmynd um a eir tengdust Hetty og var erfaskr hennar einnig afar tilviljunarkennd. Virtist hn t.a.m. styrkja rmlega 60 hskla einungis af v a hn ekkti nafni eim sta ess a velja kvena hskla sem hefu mikil not af slkri gjf. M v segja a auurinn sem Hetty gtti svo vel hafi dreifst t um allar trissur, vert vilja hennar.

a er athyglisvert vi lestur bkarinnar hversu margt er lkt me Hetty og frgasta nverandi fjrfesti heimsins, Warren Buffett. Bi eru au srvitur me afbrigum og ekkt fyrir a hallast meira a ausfnun en a njta hans. Buffett br hsi sem hann hefur tt hlfa ld og nska hans gar barna sinna, skjli kenninga hans um arsemi sparnaar, er ekkt. Til eru fjldamargar sgur og dmi um au bi ar sem au horfa hverja einustu krnu. ekkt saga um Buffett lsir v egar hann tlai a skipta fjrungi r dollara smrri einingar til a borga sma flugvelli. Vinkona hans var nug vegna tmaeysluna svo Buffett htti vi.

Nornin og vitringurinn

Lsingarnar eim almennri umru eru hins vegar eins og svart og hvtt. Hetty er nnast ekkt dag en a sem helst er fjalla um hana er nska hennar og srviska og vsun til hennar sem nornarinnar Wall Street. Buffett er aftur mti ekktur og dur, srviska hans og nska ykir almennt lj honum einfaldlega sterkari persnuleika og er oft vitna hann sem vitringinn fr Omaha.

Hetty er skemmtileg lesning um konu sem ori a fara eigin leiir og gera a sem samtmaflki hennar tti mgulegt fyrir kvenmann a gera. Augljst er a Hetty var srvitringur fram fingurgma og sparsemi hennar tpast nlgt v sem talist getur elilegt. Aftur mti er hgt a fra g rk fyrir v a httalag hennar hafi sumpart veri til komi vegna stu hennar samflagi ar sem kvenmenn voru ekki taldir eiga neitt erindi heim fjrmla. Fir karlmenn buu henni birginn og fstir eirra sem a geru hfu eitthva upp r krafsinu. Sparsemi hennar, vitfirringsleg sem hn var, lagi a kvenu leyti grunninn a aui hennar v hn var fyrst og fremst langtmafjrfestingum ar sem vaxtavextir yfir langt tmabil skiptu miklu mli.

a er umhugsunarefni hvort Hetty hefi n svona langt ausfnun hefi rhyggja hennar ekki veri jafnmikil og raun bar vitni. a minnsta eru f teikn lofti um a annar kvenmaur s ann mund a vera jafnrkur og Hetty tmum allt annars landslags rttindum kvenna en v umhverfi sem Hetty upplifi.

Birtist upphaflega Morgunblainu, 29. jn, 2006

Sasta frsla | Nsta frsla

Athugasemdir

1 Smmynd: lafur Eirksson

Takk fyrir skemmtilega grein!

lafur Eirksson, 19.6.2009 kl. 07:09

Bta vi athugasemd

Ekki er lengur hgt a skrifa athugasemdir vi frsluna, ar sem tmamrk athugasemdir eru liin.

Innskrning

Ath. Vinsamlegast kveiki Javascript til a hefja innskrningu.

Hafu samband